ETOPS nedir?

Havacılık güvenliği konusunda en önemli standartlardan biri uçak tek motora kalır ise havada kaç dakika güvenle uçabilir. Bu kuralın adı ve sertifikasının adı: ETOPS (Extended-range Twin-engine Operational Performance Standards)

ETOPS nedir ve havacılıkta neden önemlidir?

Kısaca ; iki motorlu ticari yolcu uçaklarının, bir motorunda çıkabilecek arıza durumunda tek motor ile  inebileceği yedek bir havalimanından saatlerce uzaklıktaki (okyanus, kutup veya ıssız kara parçaları üzeri) rotalarda uçabilmesini sağlayan uluslararası havacılık kuralı ve sertifikasyonudur.

Dünyada tek motora kalarak en uzun süre havada kalma yetkisi verilen uçak 370 dakika ile Airbus A350’dir (A350-900 ve A350-1000).

Bu uçağı 370 dk. kullanma yetkiside sadece 3 havayoluna verilmiştir. Singapore Airlines, Qantas ve Latam. Sebep ve detayları aşağıda açıklayacağım.

— Boeing 777, Boeing 787, Airbus A330 ve Airbus A350 gibi çift motorlu uçakların uçsuz bucaksız okyanusları ve uzak bölgeleri nasıl güvenli bir şekilde geçebildiğini hiç merak ettiniz mi?

Cevap;  ETOPS’tur (Genişletilmiş Menzilli Çift Motorlu Operasyonel Performans Standartları).

ETOPS, çift motorlu uçakların en yüksek güvenlik ve güvenilirlik seviyelerini koruyarak uygun iniş pistlerinden uzak rotalarda tek motor çalışmasına olanak tanıyan bir sertifikasyondur.

ETOPS (Extended-range Twin-engine Operational Performance Standards)

• Motor Güvenilirlik Sınırı: ETOPS sertifikasyonunda en kritik kriter, motorun Havada Stop Etme (In-Flight Shutdown – IFSD) oranının 1.000 uçuş saatinde %0,2 nin altında kalmasıdır.

  

  Senaryo Testleri: GE9X motorlarının tek motorla uzun süreli seyir yeteneği, yangın bastırma sistemleri, APU (Yardımcı Güç Ünitesi) jeneratörlerinin uçuş esnasında sorunsuz devreye girmesi ve acil durum elektrik/hidrolik yük senaryoları ETOPS testlerinde doğrulanır.
  Uçuş Döngüleri: ETOPS doğrulaması için uçağın binlerce saatlik yüksek stresli uçuş döngülerini ve uzun menzilli simüle edilmiş ticari rotaları sorunsuz tamamlaması gerekir.
• 

  1. Mantığı Nedir?

Eskiden güvenilirlik nedeniyle okyanus aşırı uçuşlarda 3 veya 4 motorlu uçaklar (Boeing 747, Airbus A340 gibi) zorunluydu. Gelişen motor teknolojisiyle birlikte iki motorlu uçaklar çok daha güvenilir hale gelince ETOPS kuralları devreye girdi.

Bu kural kısaca şunu der:

“Eğer uçuş sırasında motorlardan biri tamamen durursa, uçak kalan tek motoruyla en yakın uygun yedek meydana güvenle ulaşabilir mi?”

2. ETOPS Süreleri

ETOPS derecelendirmesi dakika cinsinden ifade edilir. Bu süre, uçağın tek motorla ve standart acil durum süratiyle en yakın yedek havalimanına olan maksimum uçuş mesafesini/zamanını gösterir:

• ETOPS-120: Tek motor kaldığında en yakın yedek havalimanına en fazla 120 dakika (2 saat) uzaklıkta bir rotadan gidebilir.

• ETOPS-180: Okyanus aşırı uçuşların büyük kısmını açan standarttır (yedek meydana 3 saat uzaklık).

• ETOPS-330 / 370: Airbus A350 veya Boeing 777/787 gibi modern geniş gövdeli uçakların aldığı, kürenin neredeyse %99’unda (kutup rotaları dahil) uçmalarına olanak tanıyan devasa menzil izinleridir.

3. Sertifika Neye Göre Verilir?

ETOPS sadece uçağın kendisine verilen bir belge değildir; üçlü bir kombinasyondur:

1. Uçak & Motor Güvenilirliği: Motorun havada durma (IFSD) oranının istatistiki olarak aşırı düşük olması, yangın söndürme, APU ve yedek jeneratör sistemlerinin uzun süre çalışabilmesi gerekir.

2. Havayolu Şirketi: Şirketin ETOPS rotalarına özel bakım prosedürlerine ve eğitimli teknik ekibe sahip olması şarttır.

3. Uçuş Ekibi: Pilotların tek motorla uzun süreli seyir ve acil durum senaryolarına dair özel eğitim almış olması gerekir.

   

    

4. Dar Gövdeli (Tek Koridorlu) Uçaklar

Özellikle Akdeniz geçişleri, Kuzey Denizi, Karayipler veya kıta içi ıssız bölgelerdeki rotalarda ETOPS-120 sıklıkla kullanılır:

• Boeing 737 Ailesi:

  • 737 Classic (-300/-400/-500): ETOPS kuralının dar gövdeli uçaklara uygulanmaya başladığı ilk modellerdendir.

  • 737 NG (-700/-800/-900): Tip onayında ETOPS-120/180 yeteneğine sahiptir.

  • 737 MAX (MAX 8 / 9 / 10): Temel ETOPS-120 yetkisiyle başlar, havayolu operasyonuna göre ETOPS-180’e kadar çıkar.

• Airbus A320 Ailesi:

  • A319, A320, A321 (CEO ve NEO): A320 ailesi hem ETOPS-120 hem de ETOPS-180 opsiyonlarıyla teslim edilir

• Diğer Bölgesel / Dar Gövde Modeller:

  • Airbus A220 (CSeries): ETOPS-120 ve ETOPS-180 sertifikasına sahiptir.

  • Boeing 757-200 / 300: Atlantik uçuşlarının öncülerinden olan 757, ilk dönemlerinde ağırlıklı olarak ETOPS-120 ve ardından ETOPS-180 yetkisiyle transatlantik uçmuştur.

 Geniş Gövdeli (Çift Koridorlu) Uçaklar

Geniş gövdeli uçaklar günümüzde genelde ETOPS-180, ETOPS-240 veya ETOPS-330 gibi çok daha yüksek limitlerle uçsa da, sertifikasyonun ilk aşamalarında veya belirli havayolu/motor kombinasyonlarında ETOPS-120 aşamasından geçerler:

• Boeing Uçakları:

  • Boeing 767 (-200ER / -300ER): 1980’lerde FAA tarafından 120 dakikalık ETOPS onayını alan ilk uçakBoeing 767 olmuştur (TWA operasyonları ile).

  • Boeing 777-200 / 300 / 200ER: Programın başında ETOPS-120 ile başlamış, günümüzde 180+ dakikalara ulaşmıştır.

  • Boeing 787 Dreamliner: Hizmete girdiği ilk dönemde geçici olarak ETOPS-120 sınırına çekilmiş, sorunlar çözüldükten sonra ETOPS-330 seviyesine çıkarılmıştır.

• Airbus Uçakları:

  • Airbus A300-600 / A310: Erken dönem çift motorlu geniş gövdeler olarak ETOPS-120 yetkisiyle okyanus/deniz aşırı uçmuştur.

  • Airbus A330 (-200 / -300 / NEO): Standart olarak ETOPS-120/180 yetkisiyle başlar, uçak/operatör olgunluğuna göre ETOPS-240’a kadar izin alır.

Önemli Bir Ayrıntı: Uçak Modeli vs. Havayolu Yetkisi

Bir uçağın fabrikadan “ETOPS-180 Hazır” çıkması, o uçağın her zaman ETOPS-180 uçacağı anlamına gelmez. ETOPS yetkisi üç bileşenlidir:

1. Uçağın/Motorun Tipi (Örn: A320 NEO)

2. Havayolu Şirketinin Bakım Prosedürü

3. Pilotların Eğitimi

Eğer bir havayolu şirketi uçak için sadece ETOPS-120 operasyonel onayı almışsa veya rotası 120 dakikadan fazlasını gerektirmiyorsa, yukarıdaki uçakların tamamı ETOPS-120 kuralları altında uçurulur.

Özel Jet operasyonlarıda ETOPS kurallarına tabidir.

Okyanus, himalayalar  veya kutuplar üzerinde  uçuş yapılacak ise minimum Etops 120 sertifikasına sahip olması gereklidir.

Burada uçak markasına göre değil, kullandığı motor tipi, firmanın teknik yapısı ve pilotların eğitimi ön plana çıkar. Aksi takdirde bu bölgelerde plan çekip uçamazlar.

Hava taksi Jet işletmecileri için ETOPS: Teknik kayıtlar, sürekli uçuşa elverişlilik ve uçak teslimi projelerinde yer alan havacılık profesyonelleri için ETOPS uyumluluğu, aşağıdakilerin doğru bir şekilde belgelendirilmesini gerektirir:

 • Bakım programı uyumluluğu

• Motor güvenilirliği

• ETOPS önemli sistem durumu

• Kalkış Öncesi Servis Kontrolleri (PDSC)

• Uçuşa Elverişlilik Direktifleri (AD’ler) ve Servis Bültenleri (SB’ler)

• ETOPS onayları ve değişiklikleri

Gelelim en güvenilir motor ve uçak tipine:

Dünyada tek motora kalınca en uzun süre uçabilecek sertifika ETOPS370..

Peki bu hangi uçak ve hangi firmalar.

Kaynak: FAA,EASA,ICAO resmi sitelerinden alınmıştır.

Seref Sezgin

05.08.2026