Genel havacılıkta en tehlikeli uçak: Lancair

Abd-Florida- Tampa Executive Havalimanı kalkışından saniyeler sonra yere çarparak alev aldı 2 kişi yaşamını kaybetti… Bu yazımda, ”Lancair” uçağında bitmeyen kazalar silsilesini biraz detaylandırmak isterim. Bu uçaklardan 2018’den günümüze kadar 85 adet uçak üretildi ve 20 tanesi ölümcül kazaya karıştı. %25 kaza kırım oranı olan bir uçaktan bahsediyoruz… Genel havacılık sekörünün en tehlikeli uçaklarından biri…

Tüm kaza analizlerinde pilotaj hatası ön planda.

Tek motorlu bu uçak,  dünyada en hızlı uçmak isteyen pilotlar için üretildi.

2 milyon usd. lik bu uçak para problemi olmayan ve genelde Cirrus SR20 uçağında uçan pilotların geçiş yaptığı, üst düzey  şirket sahiplerine satılmak için planlandı.

İlk etapta Lycoming iE2 (TEO-540-A1A) pistonlu motor takıldı.

6 silindirli, çift turboşarjlı, intercooler’lı ve FADEC (Tam Yetkili Dijital Motor Kontrolü) sistemli piston motor. Güç:350 beygir (hp).

Fakat son 2 yıldır JETA1 yakıtlı turboprop motora geçildi.

900,000 usd. verince sıfır 750 beygir Pratt & Whitney motor uçağınıza takdırabilirsiniz. Bunun sertifikasınıda Abd’de almanız çok kolay,  fakat çok iyi eğitim almadan bu uçağı pistten kaldırmanız imkansızdır.

 

Neden ;

Maksimum Seyir Hızı 330 knot

Maksimum Servis Tavanı 28,000 feet

Ekonomik Seyir Hızı: 270 – 300 knot

Stall Hızı (Flaplar 50° (FULL / Tam Açık)- 61 knot.

20° flap  (TAKEOFF / APPROACH – Kalkış ve Yaklaşma) esnasında kullanılır.

FAA analizleri

Okuduğum FAA kaza analizlerinde;

Bu uçak ile inişe gelirken motoru rolantiye bile alsanız, alçalma açısı varsa, flaplarınız sonuna kadarda açsanız, sürati 60 knot. ta tutmanız imkansızdır. Kaldıki turbo prop motorlar kesinlikle son yaklaşmada motoru rolantiye almanız imkansızdır. Çünkü pas geçmeniz gerekir ise 5-6 saniye motordan tam güç almanız imkansızdır ve piste çarparsınız.

FAA kuralı Lancair Evolution (turboprop) modelini uçurabilmek için pilotun belirli özel yetki ve eğitimleri almış olması gerekir.

1-Tek başına standart hususi pilot lisansı (PPL) veya ticari pilot lisansı (CPL) bu uçak için yeterli değildir. ZORUNLU OLAN EĞİTİM VE YETKİLER:

2-High-Performance Endorsement (Yüksek Performans Onayı): Motor gücü 200 beygirin üzerinde olan uçaklar için gereklidir (Evolution 750 bg gücündedir).

3-High-Altitude Endorsement (Yüksek İrtifa Onayı): Tavan yüksekliği 25.000 knot/ft üzerine çıkan ve kabin basınçlandırmasına sahip uçaklar içindir. Hipoksi, kabin basınç kaybı (dekompresyon) ve acil alçalış eğitimlerini kapsar.

4-Complex Aircraft Endorsement (Karmaşık Uçak Onayı): Katlanabilir iniş takımı, flap ve hatve kontrollü (variable-pitch) pervane sistemine sahip uçaklar için şarttır.

5-Instrument Rating (Aletli Uçuş Yetkisi – IR): Bu hızda (330 knot) ve yüksek irtifalarda (FL280) uçan bir deneysel uçakta güvenli seyrüsefer ve IFR uçuş planı yapabilmek için şart koşulur.

6-Türbin / PT6A Geçiş Eğitimi (Turbine Transition Training): Pistonlu motordan türbin/turboprop motora geçişte; motor çalıştırma prosedürleri (hot start riskleri), ITT/torque takibi ve PT6A sistem yönetimi için fabrika onaylı tip/modellere özel eğitim alınması gerekir.

Bu 6 farklı eğitimi ciddi bir şekilde alıp, bu uçakta tecrübeli öğretmen pilotlardan gerektiği kadar uçuş tecrübesi kazanmadan uçmak intihardan farksızdır.

 

 

Kaza raporları

Lancair Evolution kazalarının büyük bir kısmı üretim veya tasarım hatasından ziyade uçağın dinamiklerinden ve insan faktöründen kaynaklanmıştır:

Kontrol Kaybı: Uçak jet seviyesine yakın hızlara (330 knot) çıkabilen, kanat alanı nispeten küçük ve perdövites (stall) karakteristiği oldukça sert bir yapıya sahiptir. Özellikte yaklaşma ve iniş safhasındaki düşük sürat manevralarında yaşanan kontrol kayıpları ölümlü kazaların ana sebebidir.

Türbin Geçiş Eğitimi Eksikliği: Pistonlu uçaklardan bu kadar yüksek performanslı türbin motora geçen bazı amatör pilotların acil durum yönetimi veya yüksek irtifa hipoksi prosedürlerindeki tecrübesizliği kazalara zemin hazırlamıştır.