S-400’ler bir körfez ülkesine mi satılacak?
NATO Zirvesi ile bir kez daha gündeme gelen, Türkiye’nin ABD’nin uyguladığı CAATSA yaptırımınlarının ana nedeni S-400’le ilgili ilginç bir iddia ortaya ortaya atıldı. Hürriyet Gazetesi yazarı Abdülkadir Selvi, S-400’lerin bir körfez ülkesine satışı konusunda önemli bir ilerleme kaydedildiğine dikkat çekti.
Selvi yazısında “Edindiğim bilgilere göre S400’ler üçüncü ülkeye satıldı. Satış bugün açıklanacak. S400’ler Körfez’deki bir ülkeye gidiyor. Dün son pürüzler üzerinde çalışılıyordu. Gece yarısı son pürüzlerin de giderildiği söylendi. Birleşik Arap Emirlikleri diyen var, Katar’ı işaret eden var. En iyisi resmî açıklamayı beklemek” bilgisini verdi.
İşin Rusya tarafı
S-400 gibi sistemler konusunda anlaşma yapılırken sistemlerin üçüncü ülkeye satışı veya transferi konusunda da çeşitli pürüzler çıkabiliyor. Bu gelişmeler üzerine Kremlin Sözcüsü Dmitriy Peskov bir açıklama yaptı.
Peskov, “Rusya ve Türkiye, Ankara’nın envanterindeki S-400’lerin olası yeniden satışını görüştü. Bu sistemlerin satışı son derece hassas bir konu. Türkiye ile görüşmelerimiz devam edecek” dedi.
S-400 nasıl seçildi
Türkiye, T-LORAMIDS olarak adlandırılan hava savunma sistem projesine 2010’da başladı. O dönem yaşanan Suriye iç savaşı ve bölgesel tehditler (balistik füze riski) nedeniyle kalıcı bir sistem arayışına girildi.
İhalede ABD Patriot teklif etti ama teknoloji transferi ve ortak üretim şartları karşılanmadı. Çinli CPMIEC firmasının FD-2000 (HQ-9) sistemi 2013’te ihaleyi kazandı. Yaklaşık 3,4 milyar dolarlık teklif, NATO ve ABD baskısıyla 2015’te iptal edildi. Fransa-İtalya SAMP-T ile görüşmeler de sonuçsuz kaldı.
Rusya ile görüşmeler 15 Temmuz darbe girişiminin sonrasında hızlandı. Temmuz 2017’de toplam 2,5 milyar dolar değerinde anlaşma imzalandı. İki batarya S-400 (her batarya 8 fırlatıcı) alındı. Rusya’dan kredi (ruble cinsinden) ve sınırlı teknoloji transferi sağlandı.
İlk sevkiyat 12 Temmuz 2019’da Ankara’ya Mürted Hava Meydan Komutanlığı’na ulaştı. 2020 başlarına kadar tüm teslimat tamamlandı. Türkiye, sistemi kendi personeliyle yöneteceğini ve NATO sistemleriyle entegre etmeyeceğini açıkladı. Test atışları 2020’de yapıldı.
Hangi yaptırımlara uğradık
ABD, S-400 alımını NATO uyumsuzluğu ve F-35 riski gerekçesiyle uzun süre uyardı. Alım ve testler sonrası CAATSA (ABD’nin Hasımlarına Yaptırımlar Yasası) 231. madde uyarınca yaptırım geldi.14 Aralık 2020’de Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) ve Başkanı İsmail Demir ile bazı üst düzey yetkililer bu kapsamda alındı. Türkiye geneli değil, savunma sanayii odaklı yaptırımlar uygulandı.
Yaptırım detaylarıSSB’ye ABD’den mal ve teknoloji ihracat lisansları tamamen yasaklandı. Bunun yanı sıra şu adımlar ABD’li yetkililer tarafından uygulandı:
- SSB ve yetkililere varlık dondurma.
- Yetkililere vize kısıtlaması.
- ABD finans kurumlarından SSB’ye 10 milyon dolar üzeri kredi yasağı (12 aylık dönemde).
- ABD Ex-Im Bank desteği yasaklandı.
- Uluslararası finans kurumlarından SSB’ye kredi verilmesine ABD’nin karşı çıkması.
En ağır sonuç ise Türkiye’nin F-35 programından çıkarılması oldu. Verilen 100 uçak siparişi iptal edildi, Türkiye’nin 1,4 milyar dolarlık yatırımı ve ürettiği parçalar (merkez gövde dahil) etkilendi. Toplam 6 adet ödenmiş F-35 uçağı teslim edilmedi ve depoda kaldı. Halen bu uçakların depolama ve yer bakım maliyeti olarak ABD 30 milyon dolar talep ediyor.
