İran Savaşı nedeniyle Hürmüz Boğazı’nın büyük ölçüde kapanmasıyla birlikte uçak yakıtı sıkıntısı hissedilmeye başlandı. Özellikle Ortadoğu’daki rafinelerdeki hasar bölgeden dünyaya yapılan uçak yakıtı ihracatı önemli ölçüde düştü. Bazı havayolları yabancı uçaklara yakıt vermeyi kesti. İşte dünyadaki son durum.
Orta Doğu’daki İran çatışması sonrası Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapanması, küresel jet yakıtı tedarikini altüst etti. Fiyatlar haftalar içinde ikiye katlanırken, bazı ülkelerde stoklar “haftalar” içinde tükenebilir. Havayolları seferleri azaltıyor, bilet fiyatları hızla yükseliyor.
En çok Güneydoğu Asya etkilendi
Vietnam: Stoklar Nisan sonuna kadar yetebilir. Vietnam Airlines ve VietJet sefer sıklığını azalttı, yakıt sıkıntısı uyarısı yapıldı.
Filipinler: Yakıt görünürlüğü Mayıs-Haziran’a kadar sınırlı. Rasyonlama (kota) tartışılıyor.
Tayland: Jet fuel ihracatını geçici olarak kısıtladı.
Diğer ülkeler: Singapur, Malezya ve bölge genelinde tedarik baskısı var.
Afrika yüksek riskli
Afrika ithalatın yüzde 70’i Hürmüz üzerinden bölgeye geliyor: Kenya, Madagaskar, Güney Afrika, Zambiya, Tanzanya, Somali gibi ülkeler.
Zambiya’da stoklar sadece 10 gün, Kenya’da yaklaşık 50 gün.
Havayolu maliyetlerinde yakıt payı %30-55’e kadar çıkıyor.
Avrupa’nın rezervi 1 ay
Açıklamalar, Avrupa’daki rezervler genellikle 1 ay kadar yetiyor ama tedarik zinciri sıkışıyor. Air France-KLM, Lufthansa gibi şirketler “kıtlık senaryoları” hazırlıyor. Uçuş iptalleri başladı, fiyatlar yükseldi. Bazı raporlar “haftalar içinde tükenme riski”nden bahsediyor.
ABD’deki durum
Fiyatlar ikiye katlandı (galon başına 4.56 dolara çıktı). United Airlines gibi devler hafta ortası ve gece uçuşlarını kesiyor, kapasiteyi %5 azaltıyor. Tam kıtlık değil ama maliyet “varoluşsal tehdit” olarak görülüyor.
Diğer etkilenen bölgeler:
Avustralya ve Yeni Zelanda: Air New Zealand 1100+ uçuşu iptal etti veya seyreltti.
Hindistan: ATF (uçak yakıtı) fiyatlarında ciddi artış bekleniyor.
Küba: Venezuella’dan petrol akışının durdurulması sonrasında en çok sıkıntının yaşandığı ülkelerin başında Küba geliyor. THY bir süre önce yakıt sorunu nedeniyle Küba seferlerini durdurmuştu. Ülkede genel bir elektrik sıkıtıntısı da var.
Küresel olarak: Havayolları “tankering” (başka ülkeden fazla yakıt alıp taşıma) yöntemini tartışıyor, bazı uçaklar yakıtı bitmeden dönmek zorunda kalabilir.
