Üzerinde onlarca uçak, yüzlerce mühimmat olan bir uçak gemisi nasıl bu hale gelebilir? 28 personel hayatını kaybederken 314’ü de ağır yaralandı. Onlarca uçak yandı. Gelin sizi 14 Ocak 1969’a götürelim. Nükleer uçak gemisi USS Enterprise’ın başına gelenler, gemilerin emniyet tedbirlerini kökten değiştirecekti. İşte halen ABD Donanması’nın ders kitaplarında okutulan örnek olay…
ABD Donanması’nın efsanevi nükleer güçle çalışan uçak gemisi USS Enterprise (CVN-65), Vietnam seferine hazırlanmak üzere son harp tatbikatını ve operasyonel hazırlık denetimini (ORI) gerçekleştiriyordu. Gemi, Hawaii’nin Oahu adasının yaklaşık 70 deniz mili güney batısı açıklarında seyir halindeydi.
Uçak gemisi, yoğun bir operasyon gününe giriyordu. Uçaklara mühimmat yükleniyor, kalkış için hazırlıklar yapılıyordu. Saatler sabah 08.18’de başlayan infilak, uçak gemisini adeta cehenneme çevirecekti…
Harp başlığı patladı
Olayın fitilini ateşleyen unsur, bir F-4J Phantom II savaş uçağının kanat altına monte edilmiş MK-32 Zuni roketi oldu. Uçağı çalıştırmak için kullanılan MD-3A “Huffer” olarak adlandırılan ve motora bastığı hava ile J79 motorlarının çalışmasını sağlayan sistemin egzozu, yanlış konumlandırılmıştı.
MD-3A çalıştığında sıcak hava doğrudan roketin harp başlığına geliyordu. Artan sıcaklık ile birlikte MK-32 Zuni’nin yaklaşık 15 pound yani 6,8 kilogram ağırlığındaki harp başlığı bir anda patladı.
İlk patlamanın ardından F-4’ün harici yakıt tanklarını parçaladı. Sonrasında uçağın yakıt tanklarında taşılan JP-5 jet yakıtı güverteye döküldü ve alev aldı.
Bir dakika içinde aynı roket podundaki diğer üç Zuni roketi de patladı. Bu patlamalar, zırhlı uçuş güvertesinde delikler açtı ve yanan yakıt alt katlara doğru sızmaya başladı.
Zincirleme patlamalar
Ardından 18 ayrı patlama meydana geldi. En kritik olanı, ilk patlamadan yaklaşık 3 dakika sonra yanan bir F-4J Phantom’daki 500 lb’lik Mk-82 bombasının detonasyonu oldu. Bu patlama güvertede yaklaşık 2,4 × 2,1 metre boyutunda dev bir delik açtı. Oluşan delik nedeniyle yangın söndürme hortumları kesilmişti. Köpük ünitelerini devre dışı bıraktı. Toplamda 8 büyük delik oluştu.
Yangın hızla yayıldı, 32 uçaktan 15’i tamamen imha oldu. Güvertede ağırlıklı olarak F-4J ve A-7 Corsair II’ler vardı.
28 denizci hayatını kaybetti
Resmi kayıtlara göre faciada 28 denizci hayatını kaybetti. Yaralanan personel sayısı da 314’tü. Ölenlerin büyük bölümü uçuş güvertesi bakım personeliydi. İkinci büyük kayıp, yangına müdahale edenler ve alt katlarda mahsur kalanlardı.
Geminin reaktörleri hiçbir zaman tehlikeye girmedi. Mürettebat saatlerce alevlerle mücadele etti. Yakındaki USS Rogers (DD-876) destroyeri cesurca gemiye çok yaklaştı ve yangınla mücadelede yardımcı oldu. USS Bainbridge (CGN-25) ise denize düşen personeli kurtardı. Kaptan gemiyi rüzgara çevirerek dumanı uzaklaştırmayı başardı. Yangın yaklaşık 4 saat içinde kontrol altına alındı.
100 milyon dolarlık hasar
Gemideki hasar çok ciddiydi ancak gövde yapısı büyük ölçüde korundu. Uçuş güvertesinin zırhlı kaplaması başta olmak üzere onarımlar Pearl Harbor Deniz Üssü’nde yapıldı. Onarımlar Mart 1969 başında tamamlandı ve Enterprise planlandığı gibi Vietnam’a sefere devam edebildi.
Dönemin parasıyla hasar maliyeti 100 milyon doların üzerinde tahmin ediliyordu. Buna rağmen USS Enterprise, bakımdan çıktıktan sonra ABD Donanması’nda “Big E” lakabıyla yoluna devam etti. Gemi 2017’ye kadar hizmette kaldı.
Hangi dersler çıkarıldı
Bu facia, 1967’deki USS Forrestal yangınından sonra alınan bazı önlemlerin yetersiz olduğunu gösterdi. Soruşturma sonucunda güverteden kullanılan ekipmana kadar bir çok değişikliğe gidildi:
MD-3A gibi çalıştırma ünitelerinin egzozları yukarı doğru çalışacak şekilde tasarlandı. Hava hortumları uzatıldı.
Roket ve mühimmatların ısınma süreleri (cook-off) konusunda güverte personeline eğitim zorunlu hale getirildi. Yeni yükleme teknikleri geliştirildi.
Yangınla mücadele ekipmanları ve iletişim sistemleri güçlendirildi. Yangın söndürme ekipleri hızlı nasıl müdahale edeceği konusunda yeni teknikler geliştirildi. Eğitim aralığı sıklaştırıldı.
Uçak gemilerinde ısınmaya dayanıklı mühimmat geliştirme çalışmaları hızlandı. Üretilen bomba ve füzeler buna göre geliştirildi.
Bu olay, ABD Donanması’nın uçak gemisi güvenlik prosedürlerini kökten değiştirdi ve günümüz Nimitz ile Ford sınıfı gemilerdeki yangınla mücadele sistemlerinin temelini oluşturdu.
