Son yıllarda Türkiye ve İspanya arasında özellikle savunma ve havacılık alanındaki yeni iş birliklerine bu sefer motor konusunda önemli bir katkı daha sağlandı. Bir tarafta ilginç gelişmeler var. Örneğin Avrupa’da 6. nesil savaş uçağı projesi FCAS tarafların anlaşmazlığı nedeniyle dağıldı. İspanya yeni projesini arıyor.
Öbür tarafta TUSAŞ ve MMU KAAN var. Uçağın motorunu ise TEI ve TRMotor yapıyor. Bu konuda örneğin İspanyol motor imalatçısı ve teknoloji geliştiricisi ITP ile TEI beraber çalışabilir mi?
İspanyol savunma ve havacılık dergisi Defensa y Seguridad’ın dikkat çeken analizine göre, Türkiye ile İspanya arasındaki savunma işbirliği yeni bir boyuta evrilebileceğine dikkat çekiyor. F-35 programından çekilmenin ardından İspanya’nın beşinci nesil savaş uçağı konusunda bir “B Planı” eksikliği yaşadığı belirtilirken, Türkiye’nin sunduğu gerçek ortak üretim modeli öne çıkıyor.
Yazıda vurgulandığı üzere, Amerikan F-35’in “kara kutu” yapısına (alıcının yazılım ve sistemlere müdahale edememesi) karşın, Türkiye’nin KAAN projesi gibi platformlarda sunduğu model, gerçek bir ortaklık ve teknoloji transferi imkanı sağlıyor.
Analistler, Madrid ile Ankara arasındaki kurumsal iletişim kanallarının şu anda her zamankinden daha açık olduğunu ifade ediyor.
HÜRJET ile başlayan askeri havacılık
Bu işbirliğinin temeli, HÜRJET ileri eğitim uçağının İspanya tarafından tedarik edilmesiyle atıldı. HÜRJET alımı, iki ülkedeki mühendislerin teknik verileri paylaşmaya başlamasını sağlayan önemli bir “ön hazırlık adımı” olarak nitelendiriliyor. TCG ANADOLU ile başlayan ve ilerleyen projeler, daha da büyük işbirliklerinin kapısını aralıyor.
Asıl stratejik kazanç ise motor teknolojisinde yatıyor. Eğer KAAN’a ITP Aero – TEI ortak motoru entegre edilirse, İspanya şu anki konumundan (yabancı motorların bakımını yapan ülke) çıkıp, dünyanın en karmaşık havacılık teknolojilerini tasarlayan ve ihraç eden bir aktöre dönüşecek.
Derginin analizine göre, İspanya için FCAS (Future Combat Air System) projesindeki belirsizliklere karşı güçlü bir alternatif sigorta poliçesi anlamına geliyor.
İki şirketin ortaklığında neler yapılabilir
ITP Aero’nun en önemli uzmanlıklarından biri, Eurofighter Typhoon’un EJ200 motorunda aşırı sıcaklık ve yüksek basınçlara dayanıklı bileşenler tasarlama yeteneği. Dergideki analize göre, TEI ve TRMotor ile birlikte atılacak adım bu konuda bir iş birliği oluşturabilir.
TUSAŞ Motor Sanayii (TEI), TF35000’in tasarım, üretim ve test aşamalarında milli ekosistemi kuruyor. Yüksek itki, düşük yakıt tüketimi ve uzun menzil sağlayan bu motor, KAAN’ın 5. nesil gereksinimlerini karşılayacak şekilde geliştiriliyor.
Olası bir ortaklıkta TEI, platform entegrasyonu ve milli teknolojilerin entegrasyonunda lider rol üstlenebilir.
Ortak projelerde neler yapılabilir
Motorun termodinamik optimizasyonu ve testlerinde mühendislik işbirliği (2026 yer testleri ve 2029 hibrit uçuş aşamalarında potansiyel katkı).
Teknoloji transferi ve ortak Ar-Ge ile İspanya’nın motor tasarım/ihracat kabiliyetini güçlendirmesi.
KAAN’ın İspanya Hava Kuvvetleri için “yerlileştirilmiş” versiyonu (eğer FCAS gecikirse veya yetersiz kalırsa hazır uçan 5. nesil bir platform olarak) ciddi bir katkı oluşturulabilir. Buradan HÜRJET’ten başlayarak genişleyen eğitim, bakım ve lojistik işbirliği de önemli bir alt yapı oluşturabilir.
Gelişmeler hakkında İspanya’nın oldukça net bir mesajı var: FCAS’ta sorunlar devam ederse, halihazırda uçuş testlerinde olan bir 5. nesil savaş uçağı (KAAN) ve hükümetler arası görüşmeye hazır bir ortaklık masada duruyor. Bu gelişme, Türkiye-İspanya savunma ilişkilerinde stratejik bir dönüm noktası olabilir.
P0 ve P1 farkları… Tolga Özbek ile canlı yayın
