Türk Hava Kuvvetleri’nden coşkulu kutlama… Levent Başara yazdı

1 Haziran 1911’de kurulan Türk Hava Kuvvetleri, her yıldönümünü farklı bir hava üssünde düzenlenen etkinliklerle kutluyor. Bu yılki kutlamalar, İzmir-Çiğli’de bulunan 2nci Ana Jet Üs Komutanlığı’nda yapıldı. 6-7 Haziran tarihlerinde, iki gün olarak planlanan etkinlik, ilk kez bu yıl “Gençlik ve Havacılık” festivali adı altında, kısıtlı sayıda sivilin de katılımıyla geçekleştirildi.

Türk Hava Kuvvetleri’nin kuruluş yıldönümü, Haziran’ın ilk hafta sonuna denk gelecek şekilde her yıl kutlanıyor. Önceden belirlenen bir hava üssünde, eski kuvvet komutanlarının, emekli-aktif personel ve ailelerinin katıldığı bu etkinlik, uzun yıllar sivillere kapalı bir şekilde kutlandı. Hatta bu etkinliğin adı bir süre “Anıları Tazeleme Günü” olarak organize edildi.

Bazı yıllarda kutlamalar, tarihi açıdan önemli ilklere de sahne oldu. Örneğin Türk Hava Kuvvetleri’nin, uzun yıllar sonra tekrar kurulmasına karar verilen akrobasi timi “Türk Yıldızları”, dört uçaktan oluşan ilk gösterisini böyle bir etkinlikte gerçekleştirdi. Daha sonra kurulan “SoloTürk” de, ilk resmi gösterisini yine bu yıldönümü kutlamalarının birinde yaptı.

Hava Kuvvetleri personelinin katılımıyla kutlanan kuruluş yıldönümü etkinlikleri, bazı yıllar halka açık şekilde de kutlandı. Bunlardan en önemlileri Çiğli’de düzenlenen ve havacılık meraklıları arasında hâlâ konuşulan, efsane 90ncı ve 100ncü yıldönümü kutlamalarıdır.

Türkiye’ye bir daha bu kadar çok sayıda farklı uçak tipi gelmedi. Dost ve müttefik ülkelerin hava kuvvetleri, Türk Hava Kuvvetleri’nin bu önemli faaliyetine katılmak için adeta Çiğli’ye akın etmişlerdi.   

Hava Kuvvetleri’nin kuruluş yıldönümüne denk gelen hafta sonlarında, halka açık etkinlikler yapılmasına, ilerleyen yıllarda devam edildi. Çiğli’yi, Eskişehir ve Mürted hava üslerinde gerçekleştirilen faaliyetler takip etti. Fakat daha sonra halka açık bu etkinliklere çeşitli nedenlerle ara verildi. Hava Kuvvetleri tekrar kendi içinde yıldönümü kutlamaya devam etti.

Geçtiğimiz yıl, Konya 3ncü Ana Jet Üs Komutanlığı’nda düzenlenen kutlama etkinliğine personel ve aileleri dışında, çok az sayıda sivil davet edildi. Bu etkinliğe, Konya’da bulunan muharip uçak ve helikopterlerin katıldığı fil yürüyüşü damgasını vurdu.

115’inci yıl kutlaması

Türk Hava Kuvvetleri’nin 115nci yıldönümü kutlamaları için bu yıl da halka açık bir organizasyon düzenlemek tercih edilmedi. Bunun nedeninin, 2023’te Çiğli’de gerçekleştirilen Teknofest etkinliğinde yaşanan aşırı izdiham olduğu iddia edildi.

Dolayısıyla 6-7 Haziran’da gerçekleştirilecek kutlama etkinliğine, sadece Lise öğrencilerinin velileri nezaretinde, Milli Eğitim Bakanlığı koordinesinde giriş yapacakları duyuruldu. Ardından da, içeriye fotoğraf makinesi sokulmayacağı şeklinde haberler çıktı.

Bu karar, havacılık meraklıları ve fotoğrafçıları arasında büyük bir üzüntüye neden oldu. Yıllardır halka açık herhangi bir etkinlik yapılmadığı için Çiğli’de düzenlenecek etkinliğe dair bir beklenti oluşmuştu. Fakat ne yazık ki, etkinlik sadece lise öğrencilerinin giriş yapabileceği bir formata sokuldu. Konuyu çeşitli sosyal medya platformlarında yakından takip eden havacılık meraklıları bunun üzerine Çiğli’ye gitmekten vazgeçtiler. Böylece kalabalık kitlelerin üsse akın etmelerinin önüne geçilmiş oldu. Belki de amaçlanan en başından beri buydu.

Yine de, alınan tüm önlemlere rağmen, Cumartesi günü üs içinde hatırı sayılır bir sivil kalabalık vardı. Lise öğrencilerine ek olarak, ilk ve orta öğretim öğrencileri de başlarında öğretmenleriyle birlikte, neşe içinde uçakları yakından görme fırsatı buldular.

Ayrıca fotoğraf makinelerini bir şekilde sokabilmiş mutlu bir azınlık da dikkatlerden kaçmadı. Bu az sayıdaki havacılık fotoğrafçısı, gün içinde çektikleri çarpıcı kareleri çeşitli sosyal medya platformlarında paylaşarak, üsse giremeyen binlerce kişinin bu etkinliği takip etmesini sağladılar. İşte bu yüzden, hava fotoğrafçılarından korkmamak lazım. Onlar Türk Hava Kuvvetleri’nin birer neferi gibi gönüllü tanıtım faaliyeti yapıyorlar.

Hava Üssü

Yeri gelmişken önemli bir hususu vurgulamakta fayda var. 2nci Ana Jet Üs Komutanlığı, bir savaş üssü. Burada savaş pilotu yetiştiriliyor ve aynı zamanda muharip uçaklar konuşlanıyor. Savaşmak üzere kurulmuş ve bu amaçla görev yapan bu komutanlığın, binlerce kişiyi ağırlaması, yedirip içirmesi, tuvalet hizmeti vermesi, çöpleri toplaması ve ulaşım sağlaması beklenemez. Hava üslerinin böyle bir görevi yok. Olamaz da.

Dolayısıyla tüm şartları zorlayarak böylesine güzel bir etkinliği, iki gün boyunca sorunsuz bir şekilde gerçekleştiren Çiğli 2nci Ana Jet Üs Komutanlığı personelini tebrik etmek lazım. Emeği geçen herkese teşekkürler.

Türk Hava Kuvvetleri’nin kuruluş yıldönümü kutlama etkinliği, bundan böyle halka açık bir şekilde her yıl yapılacaksa ki mutlaka yapılmalı, bunun için artık farklı bir yaklaşım düşünülebilir. Belki de yurtdışındaki hava gösterileri incelenip, onlardaki gibi bir yapı kurulabilir. Sivil veya askeri, özel bir kurum, bu faaliyeti organize edebilir. Böylece, hava üslerinin üzerine bırakılan büyük iş yükü ve sorumluluk önemli ölçüde azaltılabilir. Yılda bir kere, halka açık düzenlenecek bu etkinlik için girişte bir miktar ücret bile alınıp, Kartal Vakfı’na gelir sağlanabilir.

Konuyla ilgili güzel bir örnek, her yıl Konya 3ncü Ana Jet Üs Komutanlığı tarafından organize edilen Anadolu Kartalı tatbikatı hava fotoğrafçıları günü olabilir. Bu komutanlık, yıllardır yurt içi ve yurt dışından gelen 500-600 havacılık fotoğrafçısına (spotter) çok başarılı bir şekilde ev sahipliği yapıyor. Dolayısıyla, her yıl Haziran ayının ilk haftasında, Türk Hava Kuvvetleri kuruluş yıldönümü etkinliği burada yapılabilir. Fakat üs komutanlığı personeline yük olmadan.

Çiğli’de Uçak Sergisi

Bu yıl Çiğli’deki etkinlikte Türk Hava Kuvvetleri envanterinde bulunan bütün hava platformları sergilendi. “Statik Display” olarak adlandırılan alanda sergilenen hava araçları şöyleydi:

• KC-135R (60-0326), 101.Filo (Asena)
• E-7T (13-003), 131.Filo (Ejder)
• A-400M (15-0051), 221.Filo (Esen)
• CN-235M (97-125), 125.Filo (Azman)
• F-4E (77-0303), 111.Filo (Panter)
• F-16C (92-0014), 191.Filo (Kobra)
• F-16C (93-0685), 191.Filo (Kobra)
• F-16C (87-0009), 113.Filo (Ceylan)
• F-16C (07-0003), 161.Filo (Kartal-Yarasa)
• T-38M (38121), 121.Filo (Arı)
• KT-1T (11-09), 122.Filo (Akrep)
• MFI-395 Super Mushshak (23-024), 123.Filo (Palaz)
• SF-260D (93-0820), 123.Filo (Palaz)
• T-41D (72-1435), 126.Filo (Serçe),
• AS-532UL (02-2558), 125.Filo (Azman)
• T-70A (24-031), 135.Filo (Ateş)
• UH-1H (69-15647), 201.Filo (Atak)
• TUSAŞ Hürkuş mock-up
• TUSAŞ Aksungur (24-029)
• BAYRAKTAR Akıncı (26-234)
• BAYRAKTAR Kızılelma
• BAYRAKTAR TB-3

Uluslararası Katılım

Türk Hava Kuvvetleri’nin 115nci yıldönümü kutlamalarına, dost ve müttefik ülkelerden katılım sadece İspanya Hava Kuvvetleri’ne ait bir C-295 nakliye uçağı ile sınırlı kaldı. Macaristan Hava Kuvvetleri’nin, bir JAS-39 Gripen uçağı ile törenlere katılacağı ve uçuş gösterisi yapacağı duyurulmasına rağmen, bu gerçekleşmedi.

Yerli ve Milli Mühimmatlar

Sergi alanını gezenleri belki de en fazla gururlandıran, bir F-16C Block50+ önünde sergilenen yerli ve milli mühimmatlardı. Uçağın üzerinde Aselsan tarafından geliştirilen ASELPOD gelişmiş hedefleme podu bulunuyordu.

Ön tarafta ise, TÜBİTAK-SAGE tarafından geliştirilen HGK-84 ANS/KKS güdümlü mühimmat ve SOM seyir füzesi (üretimi ROKETSAN tarafından yapılıyor), ROKETSAN tarafından geliştirilen ve üretilen TEBER-82 Lazer/ANS/KKS güdümlü mühimmat, ASELSAN tarafından geliştirilen ve üretilen LGK-82 lazer güdüm kitli Mk82 mühimmat modelleri ve MKE’nin ürettiği Mk84 yapısındaki Nüfuz Edici Bomba (NEB) ile 20x102mm eğitim fişekleri ve Mk106 – Mk76 – BDU-33D/B eğitim bombaları yer alıyordu.

Uçuş Gösterileri

6 Haziran Cumartesi günkü etkinlik, sabah 09:00’da Türk Hava Kurumu paramotor, mikrolight ve model uçak gösterileriyle başladı. Bunu Hava Kuvvetleri Komutanlığı paraşüt ekibinin gösterisi takip etti. Bu arada uzakta, Çiğli pistinin hemen yanı başında bulunan Kalkıç Meydanı’ndan sürekli pervaneli uçaklar havalanıyordu. Bunlar, gün boyunca öğrencilere yönelik yapılan özendirici uçuşlardı.

Cumartesi Gösteri Programı

Gösterilerde herkesin merakla beklediği olay, üç F-4E Phantom’un liderliğini yaptığı “Fil Yürüyüşü” idi. Ana pist üzerinde gerçekleştirilen bu göz kamaştırıcı yürüyüşte, F-4E’leri üç F-16C takip etti.

Onların arkasında TUSAŞ üretimi Hürjet’in kol lideri olduğu beş T-38M geçiş yaparken, hemen peşlerinde yine TUSAŞ üretimi Hürkuş’un kol lideri olduğu beş KT-1T ilerliyordu. Bunları üç SF-260D takip ederken, üç MFI-395 Super Mushshak ve üç T-41D fil yürüyüşünün son eğitim uçaklarıydı.

Yürüyüşü, büyük cüssesiyle A-400M devam ettirirken, iki CN-235M ve hemen arkalarında sıralanan AS-532UL, T-70A ve T-625 Gökbey helikopterleri, fil yürüyüşünün son üyeleriydi.

Fil yürüyüşünün ardından, TUSAŞ üretimi T-625 Gökbey helikopterinin gösterisi başladı. Gökbey, oldukça kıvrak, manevra kabiliyeti yüksek bir helikopter olarak dikkat çekti. TSK envanterine yeni girmeye başlayan bu helikopter, önümüzdeki yıllarda kendinden daha sık bahsettirecek gibi görünüyor.

Gökbey’in uçuş gösterisini, AS-532UL Cougar ve T-70A Black Hawk helikopterlerinden oluşan ekibin, personel kurtarma tatbikatı takip etti. T-70 çevre emniyeti alırken, AS-532 yerde kurtarılmayı bekleyen personeli önce Arama Kurtarma timini indirerek, sonra de havacı personeli vinçle helikoptere alarak gösteriyi tamamladı.

Derken, Türk Yıldızları’nın motor çalıştırma gürültüsü ortalığı hareketlendirdi. Kalkış öncesi hazırlıklarını tamamlayan NF-5’ler, sırayla seyircilerin önünden el sallayarak pist başına yöneldiler. Burada Türk Yıldızları’na gösterilen büyük ilgiyi vurgulamadan geçmemek lazım. Büyük bir çoğunluğu küçük yaşlardaki çocuklardan oluşan izleyici kitlesinin, milli akrobasi ekibimizi büyük bir coşku ve heyecanla selamlamasını izlemek keyif vericiydi.

Savunma Sanayi Kuruluşları

Türk Yıldızları’nı, sayısını hatırlayamadığım kadar çok izlediğim için sergi alanlarının tenhalaşmasını fırsat bilerek bazı savunma sanayi şirketlerinin standlarını gezmeyi tercih ettim. Zira önce “Savunma ve Havacılık” dergisinde görev yaparken, sonra da “Kanatlar” dergisini çıkarırken haşır neşir olduğum savunma sanayi firmalarından, uzun yıllar uzak kalmıştım. Kanatlar dergisini kapattıktan sonra, neredeyse hiç ilgilenmediğim bu alana, kısa bir süre de olsa dönüş yapmak heyecan vericiydi.

Envanter Geçişi

Çiğli’de merakla beklenen ikinci olay envanter geçişiydi. Sabahki fil yürüyüşünde seyircilerin önünden geçen armada, bu sefer havalanarak pist üzerinde envanter geçişi yapacaklardı.

Pistin solunda, helikopterlerin uzakta görünmesiyle birlikte pistle seyircileri ayıran bariyerler dolup taştı. Sabahki fil yürüyüşünün tersine, sıralama farklıydı. Bu sefer önde helikopterler, sonra nakliye uçakları, sonra pervaneli eğitim uçakları sıralanmıştı. Yürüyüşün sonunda ise Hürjet, T-38M, F-16 ve F-4’ler seyircilerin önünden geçiş yaptılar. Bu kez üç yerine iki F-4E vardı. Kırmızı boyalı Hürjet’in yerini ise gri kamuflaj boyalı Hürjet almıştı.

Piste giren uçaklar sırayla kalkışlarını yaptılar. Son uçak da havalandıktan sonra ortalığı sessizlik kapladı. Envanter geçişi için uçakların toplanması biraz zaman alacaktı.

Envanter geçişi saatinin yaklaşmaya başlamasıyla birlikte bariyerler önünde tekrar kalabalık birikmeye başladı. Sağda, uzakta görünen ışıklardan ilk gelen aracın ne olduğu ilk başta anlaşılamasa da, yaklaşan aracın silueti kendini ele veriyordu; Bayraktar üretimi Akıncı.

Akıncı’yı, TUSAŞ üretimi ANKA-S takip etti. Fakat bir farkla: Geçişler emergency pisti üzerinden gerçekleşirken, ANKA-S neredeyse seyircilerin üzerinden geçti. Şiddetli yan rüzgâr olsa gerek!

ANKA-S’in heyecan uyandıran geçişinden sonra sırayla AKSUNGUR, TB-2 ve TB-3 SİHA’ları geçişlerini tamamladılar. Sonra sırasıyla üç T-41D, MFI-395 Super Mushshak liderliğinde iki SF-260D, iki CN-235M, Hürkuş liderliğinde dört KT-1T ve Hürjet liderliğinde dört T-38M geçişlerini yaptı. Bunları iki F-4E takip etti. Sonra üç F-16C geçişini tamamlar tamamlamaz, A-400M büyük cüssesiyle paterne giriş yaptı.

Finaldeyse AS-532, T-70 ve Gökbey helikopterleri geçişlerini tamamlayarak, herkesin büyük bir merakla beklediği envanter geçişini tamamladılar. Kollar sırayla ana pist üzerinde peel off çekerek teker teker inişlerini yaptılar.

Uçuş gösterilerinde sıra Hürkuş’a gelmişti. Parlak kırmızı boyası ve burnundaki köpekbalığı ağzı motifiyle göz dolduran Hürkuş, bir ara yürekleri ağza getirdi. Pistin sol tarafından VIP çadırı hizasına doğru yaklaşan uçak, tam çadırın önünde ters uçuşa geçti. Fakat uçak tersteyken burnu normalden fazla yere doğru yöneldi. Pilot durumu fark etmiş olmalı ki, uçağa tam vaktinde kumanda vererek daha fazla risk oluşmasını önledi ve gösteriye devam etti.

Hürkuş’u bir başka TUSAŞ üretimi Hürjet’in gösterisi takip etti. Yeni gri kamuflajıyla dikkat çeken Hürjet’in bu ilk halka açık gösterisiydi. Uçakta bulunan General Electric F404 turbofan motorunun sesi oldukça etkileyiciydi. Gerek dar dönüş yarıçapı, gerekse manevra kabiliyetiyle bu uçağı en kısa zamanda Türk Yıldızları’nda izlemek dileğiyle…

Cumartesi günkü gösterilerin finali SoloTürk’e ayrılmıştı. Park yerinde motor çalıştırdığı anda seyircilerin o tarafa doğru koşması, SoloTürk’e gösterilen büyük ilginin göstergesiydi. SoloTürk’ün de Türk halkının gönlünde çok farklı bir yeri var. Bunu, ekibe gösterilen coşkulu tezahürattan anlamak mümkündü.

Türk Hava Kuvvetlerimizin 115’inci kuruluş yıl dönümü dolayısıyla İzmir’de düzenlenen “Gençlik ve Havacılık Festivali” kapsamında; Türk Hava Kuvvetlerimizin Akrobasi Timi @TurkYildizlari ve Gösteri Ekibi @soloturk tarafından gerçekleştirilen gösteri uçuşlarından görüntüler…… pic.twitter.com/726gWwzzEX

— T.C. Millî Savunma Bakanlığı (@tcsavunma) June 9, 2026

Pazar Etkinliği

7 Haziran Pazar günü gerçekleştirilen etkinlik, Cumartesi günkü etkinliğe nazaran daha rafineydi. O gün fil yürüyüşü ve envanter geçişi yapılmadı. Yine de diğer hava gösterileri Cumartesi günkü gibi icra edildi.

Pazar Gösteri Programı

Komşunun Hazımsızlığı

Pazar gününe, Yunanistan’ın 10 Türk uçağının hava sahasını ihlal ettiğine dair haberler damgasını vurdu. Komşumuz, Cumartesi günkü envanter geçişini içine sindirememiş olacak ki, konuyu haber yaptırmıştı. Her zamanki gibi gülüp geçtik…