ABD’nin en pahalı ve iddialı savaş uçağı programı F-35 Lightning II, son dönemde ilginç bir sorunla karşı karşıya. Avionics International, Defence Industry Europe ve Aviation Today gibi Amerikan havacılık kaynaklarına yayınlarına göre, Haziran 2025’ten itibaren ABD Hava Kuvvetleri’ne teslim edilen yeni F-35’ler burun kısmına radar olmadan teslim ediliyor. F-35’in burnuna, denge sorunu yaşanmaması için demir ağırlık konuluyor.
Bunun nedeni, Northrop Grumman tarafından geliştirilen yeni nesil AN/APG-85 AESA radarının imalat sorunları. F-35’in Block 4 modernizasyonunun kilit parçası olarak planlanan ve Lot 17 yani 2025 yılı teslimatları ile birlikte devreye girecek radar üretimi, Northrop Grumman tarafından yapılamadı.
Burun tasarımı değiştirildiği için buraya F-35’in eski radarı AN/APG-81 de takılamıyor. Yaklaşık 80 kilogram ağırlığındaki yeni radar yerine Lockheed Martin uçağın ağırlık dengesini korumak için 4 adet demir ağırlık takıyor. Ağırlık plakaları, radarın ağırlığına eşdeğer olacak şekilde ayarlandı.
Sadece ABD uçaklarında
Bu radar eksikliği sadece ABD Hava Kuvvetleri’ni etkiliyor. Lockheed Martin ihracat müşterilerine teslimatları eski AN/APG-81 radarları ile yapıyor.
Radarısız uçaklar, ancak başka radarlı F-35’lerle veri bağı üzerinden uçurulabiliyor. Tek başına görev yapmaları şu an radar olmadığı için mümkün değil.
Gecikmenin nedeni
Resmi açıklamalarda teknik entegrasyon sorunları, montaj uyumsuzlukları ve Technology Refresh-3 (TR-3) yazılım paketinin yarattığı zincirleme gecikmeler gösteriliyor. Northrop Grumman’ın üretim temposu da eleştiriliyor.
Konuyla ilgili olarak bazı kaynaklar şirketin daha önce uyarıda bulunduğunu ancak programın hızlandırılmak istendiğini belirtiyor. Hatta Lockheed Martin, olası daha büyük gecikmelere karşı uçağın ön gövdesini yeniden tasarlamayı bile gündeme getirdi.
Tabii sosyal medyada ve bazı yorumlarda bu durum hemen Çin’e bağlanıyor: “Çin nadir toprak elementleri ihracatını kısıtladı, GaN tabanlı radarlar yapılamıyor” gibi iddialar dolaşıyor.
Gerçekten de 2025’te Çin, nadir toprak elementleri ve mıknatıslar üzerinde (özellikle askeri kullanıma yönelik) yeni ihracat kısıtlamaları getirdi ve bu ABD savunma tedarik zincirini ciddi şekilde tehdit ediyor. F-35’in motorundan radarına kadar birçok kritik bileşende nadir topraklar kullanılıyor.
