ABD Donanması’nın 6. Nesil Savaş Uçağı Projesi F/A-XX’in kazananı: Boeing
Boeing, ABD Donanması’nın altıncı nesil savaş uçağı F/A-XX programını kazandı. 20 milyar doları aşan sözleşme, şirketi hem Hava Kuvvetleri’nin F-47’si hem de Donanma’nın gelecekteki uçak gemisi savaş uçağının üreticisi konumuna getirdi.
Pentagon, bir süredir 6. Nesil Savaş Uçağı Projeleri için yoğun çaba harcıyor. Hava Kuvvetleri’nin F-47 konseptinin ardından Boeing, Donanma’nın bel kemiği F/A-18 Super Hornet ve EA-18G Growler’ın yerini alacak F/A-XX’i üretmek üzere Northrop Grumman’ı geride bırakarak ihaleyi önde göğüsledi.
Toplam 20 milyar dolarlık ihalede, tam ölçekli geliştirme aşamasını ve yer, uçuşa elverişlilik, sistem ve silah entegrasyon testleri için birden fazla test uçağını kapsıyor. Boeing’in kazandığı bu zafer, bir taraftan Boeing’in askeri havacılık için belirgin bir dönüşünün de önemli parçası.
F-47 ile yeniden başlayan “askeri havacılık”
Şirket yıllarca KC-46 tanker ve T-7 eğitim uçağı programlarında zorlandıktan sonra Mart 2025’te Hava Kuvvetleri’nin F-47 ihalesini almıştı. AeroDynamic Advisory yönetici direktörü Richard Aboulafia, Boeing’in “Güneş batmakta olan savaş uçağı programlarının miras üreticisi olmaktan, ABD’nin savaş uçağı geleceğinin kilidini elinde tutan şirkete” geçtiğini söyledi.
CNAS’tan Stacie Pettyjohn ise durumu “savaş uçağı hatlarını kapatacağını düşünen bir şirketten, altıncı nesil uçakların iki büyük sözleşmesini de alan bir şirkete” dönüş olarak tanımladı.
Analistler yine de icra riskine dikkat çekiyor. AeroDynamic Advisory kıdemli danışmanı ve eski Kongre Araştırma Servisi Analisti Jeremiah Gertler, F/A-XX’in ne kadar hızlı uçabileceğinin büyük ölçüde F-47 ile ortaklığına bağlı olduğunu belirtti: “Her iki uçağın tasarımları benzer ya da birlikte geliştirildiyse uçuş daha erken görülebilir. Asıl soru ise yetişmiş personel”
Gertler, Boeing’in aynı St. Louis kompleksinden F/A-XX, F-47, T-7 ve artan F-15EX temposunu aynı anda yürütmek zorunda kalacağını, bunun için yeterli insan kaynağı bulunup bulunamayacağının belirsiz olduğunu söyledi.
İş gücü ve imalat hattının dengelenmesi
Mitchell Institute’dan Doug Birkey de erken dönem iş gücü talebinin F-47 ile F/A-XX arasında dengelenmesi gerektiğini vurguladı.TD Cowen’dan Roman Schweizer, yatırımcı notunda Donanma’nın Boeing’in üretim kapasitesine ve ölçekte teslimat kabiliyetine ağırlık verdiğini yazdı. Boeing’in son yıllarda St. Louis’te tesis ve dijital mühendislik yatırımı yaptığına işaret etti.
2025’te Beyaz Saray’ın F-47’yi aksatmamak için F/A-XX fonlamasına karşı çıktığı yönündeki açıklamalar da hatırlatıldı. Boeing savunma birimi başkanı Steve Parker ise “İki gelişmiş savaş uçağını paralel teslim etmek başından beri planımızdı, yatırımı buna göre yaptık” diyerek “eşzamanlı birden fazla geleceğin muharebe uçağı programını yürütmeye hazırız” mesajı verdi.
Boeing, Donanma için onlarca yıldır F/A-18 ve uçağın elektronik karıştırma uçağı EA-18G Growler modellerini üretti. Bu hatlar kapanışa yaklaşırken Donanma aynı gün Boeing’e Super Hornet ve Growler üretim hatlarının kapatılmasına destek sözleşmesi de verdi.
Northrop savaş uçağı pazarına yeniden dönemedi
Northrop Grumman tarafında kayıp, şirketin F-14 Tomcat’ten bu yana ilk kez bir savaş uçağında ana yüklenici olma fırsatını kaçırması anlamına geliyor. F-47 yarışına da girmemişti.
Analistler yine de Northrop’un B-21 bombardıman uçağı, Sentinel kıtalararası balistik füzesi ve F-35 parçaları gibi programlarla ayakta kalacağını belirtiyor. Gertler, “Bu uçağı kim yaparsa yapsın fayda sağlar, ama kaybeden şirket de iyi durumda kalır” dedi. Aboulafia da kaybın Northrop için genel olarak “çok şey ifade etmeyeceğini” söyledi. Northrop’un karara itiraz etmesi bekleniyor; Schweizer ise büyük gizli uçak ihalelerinde itirazların tarihsel başarı oranının düşük olduğunu hatırlattı.Donanma açısından F/A-XX, gelecekteki uçak gemisi hava kanadının merkezinde yer alacak. Deniz Harekât Başkanı Oramiral Daryl Caudle, nisan ayında F/A-XX ile insansız Collaborative Combat Aircraft (CCA) konseptinin geleceğin hava filosuna bağlı olduğunu doğrulamıştı.
Pettyjohn, insanlı savaş uçağının bu kanadın kalbinde olmasının güç yansıtması için kritik olduğunu, özellikle Pasifik’te Çin’in uzun menzilli silahları karşısında menzil, silah yükü ve insanlı-insansız karışımının belirleyici olacağını söyledi. Yetkililer uçağın mevcut avcı uçaklarından daha uzun menzilli olacağını kabul ediyor; satın alma sayısı ve görev öncelikleri ise henüz açıklanmadı.
