ABD Başkanı Donald Trump, Kanada ile yaşanan krizde vites yükseldi. Kendi sosyal medya hesabı üzerinden yaptığı paylaşımda Bombardier uçaklarının ABD’de satılmasını durdurmakla tehdit etti. Paylaşımda şirketin gelirlerinin yüzde 50’den fazlasının ABD’den geldiğini, ürünlerinin “yeterince iyi olmadığını” iddia etti ve Kanada’nın ABD şirketlerini (özellikle rakip Gulfstream Aerospace) engellediğini savundu.
Trump paylaşımında “Pazarımıza girmek istiyorlarsa burada üretim yapmalılar, Amerika’yı kumbara gibi görmeyi bırakmalılar” dedi. Yapılan açıklama, Kanada’nın ABD mallarına yaklaşık 20 milyar dolarlık misilleme tarifelerini uygulamaya başladığı güne denk geldi ve iki ülke arasındaki ticaret savaşının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Trump’ın bu yasağı nasıl uygulayacağı henüz net değil; uçaklar FAA onaylı ve USMCA (eski NAFTA) kapsamında. Analistler, mevcut siparişlerin iptal edilmesinin zor olduğunu belirtiyor.
Bombardier ABD’ye hangi platformları satıyor
Bombardier artık esas olarak iş jeti imalatçısı. Ticari yolcu uçağı (eski CRJ ve CSeries/A220, Dash 8 serisi turboprop uçaklar) işlerini yıllar önce sattı. Halen bölgesel uçak ailesi, Japon Mitsubishi Grubunda.
ABD pazarına sunduğu başlıca ürünler:
Challenger ailesi: Orta boy iş jetleri (Challenger 3500 ve 650 modelleri). Şirketler, charter firmaları (NetJets, Flexjet gibi) ve bireyler tarafından yoğun kullanılıyor.
Global ailesi: Büyük kabinli, uzun menzilli iş jetleri. Global 5000/5500/6000/6500/7500 ve yeni amiral gemisi Global 8000 (Concorde’dan bu yana en hızlı sivil uçak, Mach 0.95 hız, 8.000 deniz mili menzil). Global 8000’in kanatları Teksas’taki Red Oak tesisinde üretiliyor.
Savunma ve özel görev uçakları: Sivil jetlerin istihbarat, gözetleme, deniz devriyesi, medevac gibi askeri/özel görev versiyonları. Bunların dönüşüm ve montaj işleri Wichita, Kansas’taki tesiste yapılıyor. ABD hükümeti ve müttefikler müşteri.
Servis ve yedek parça: Bakım, parça satışı ve “Smart Services” gelirleri hızla artıyor (2026 ikinci çeyreğinde rekor seviyeye ulaştı).
ABD’de 3500 çalışanı var
Montreal merkezli olan Bombardier şirketinin ABD’de yaklaşık 3.500 doğrudan çalışanı var. Şirketin Kansas, Teksas, Arizona, Florida, Connecticut, Illinois, Delaware, Kaliforniya, New Jersey ve DC’de tesisler bulunuyor.
Ayrıca Bombardier’in 2 bin 800 ABD’li tedarikçiyle çalışıyor ve yıllık 2,5 milyar doların üzerinde Amerikan parçası (motorlar GE ve Honeywell’den, aviyonik vb.) kullanıyor. Dünya genelindeki 5.100-5.200 uçaklık filosunun yaklaşık yarısı ABD’de işletiliyor.
Hangi pazarlarda aktif
Kuzey Amerika (özellikle ABD) açık ara en büyük pazar. 2024-2025 verilerine göre gelirlerin yüzde 55-64’ü ABD’den geliyor. Kuzey Amerika toplamı daha da yüksek. Diğer önemli pazarlar:
Avrupa: İkinci büyük pazar.
Asya-Pasifik: Hızla büyüyor (2025’te gelirler ikiye katlandı). Suudi Arabistan’dan 60 uçağa varan büyük bir niyet mektubu alındı.
Orta Doğu, Afrika ve diğer bölgeler: Savunma siparişleri ve özel müşterilerle varlık gösteriyor.
Şirket dünya genelinde iş jeti teslimatlarında birim bazında lider konumda (yüzde 40 pazar payı iddiası).
Sorun nasıl başladı
İşin iki tarafı dikkat çekeci. Öncelikle olarak bu gelişmeler genel ticaret savaşı içinde yer alıyor. Trump’ın ikinci döneminde ABD, Kanada mallarına (şarap, çimento, hokey sopası vb.) yüksek tarifeler uyguladı.
Bu adıma, Kanada da karşılık verdi. Görüşmeler kilitlenirken, 8 Eylül 2026’da Kanada’nın 20 milyar dolarlık misilleme tarifeleri yürürlüğe girdi. Trump “Amerika First” politikasıyla yabancı şirketlerin ABD’de üretim yapmasını dayatıyor.
Havacılık özelinde ise bu durum farklı bir boyutta. Ocak 2026’da Trump, Kanada’nın Transport Canada’nın Gulfstream (General Dynamics’in ABD’li rakibi) G500, G600, G700 ve G800 modellerinin sertifikasyonunu kasıtlı olarak geciktirdiğini iddia etti. Amacın Bombardier’i korumak olduğunu savundu.
Trump’ın iddialarını sürdürererek Bombardier Global Express ve tüm Kanada yapımı uçakların “sertifikasının iptal edileceğini” ve yüzde 50 tarife uygulanacağını duyurdu.
Ancak bu tehditler tam uygulanmadı. Kanada Şubat 2026’da bazı Gulfstream modellerini onayladı. Trump konu kapanmadı ve Eylül’de Trump, Bombardier’i doğrudan hedef alarak “ABD’de üretin veya pazarı kaybedin” çizgisine geldi.
Bombardier açıklamasında ABD’deki yatırımlarını, istihdamı ve Amerikan tedarik zincirini vurguladı, tehdide doğrudan cevap vermedi. Kansas Senatörü Jerry Moran (Cumhuriyetçi) ise Wichita’daki işler nedeniyle Trump yönetimine ulaştığını duyurdu. Quebec Başbakanı Christine Fréchette şirketi savundu.
Önümüzdeki günlerde işlerin hangi boyuta gideceği ise merakla bekleniyor.
