Çinliler AESA radarlı J-10 ile savaş uçağı pazarında öne çıkıyor

Geçen yıl Pakistan ile Hindistan arasındaki hava savaşında sahip olduğu uzun menzilli füzelerle kamuoyunun odağındaki Çinli J-10 savaş uçaklarının yeni kullanıcısı Özbekistan oldu. AESA radarı ile dikkat çeken uçak, 4,5’uncu nesilde batılı rakiplerine nasıl bir alternatif sunabilir?

Özbekistan, Çin yapımı Chengdu J-10CE savaş uçaklarını resmi olarak envantere aldı. Ülkenin 35’inci Bağımsızlık Günü kutlamalarında devlet televizyonunda yayımlanan görüntüler, yıllardır süren spekülasyonları sona erdirdi.

Uçaklar Karşi-Hanabad (K2) Üssü’nde iniş yaptı, kol uçuşu gerçekleştirdi ve geleneksel su takı ile karşılandı. Özbekistan, Pakistan’dan sonra J-10C ailesinin ikinci teyitli yabancı kullanıcısı oldu. İlk altı uçak Özbekistan Hava Kuvvetleri’nin envanterine girdi.

Açık kaynaklara göre programın 24 uçağa ulaşması ve paket değerinin yaklaşık 1 milyar dolar olması bekleniyor.

Hangi uçakların yerini alacak?

Özbekistan Hava Kuvvetleri hâlâ büyük ölçüde Sovyet dönemi platformlarına dayanıyor. Envanterde yaklaşık 38 MiG-29, bir kısmı yüksek işletme maliyeti nedeniyle sınırlı kullanılan Su-27’ler ve Su-25 taarruz uçakları bulunuyor.

J-10CE’lerin özellikle yaşlanan MiG-29’ların yerini alması planlanıyor. 2019’da gündeme gelen Rus Su-30SM alımı gerçekleşmedi. Yedek parça, bakım ve tedarik belirsizlikleri Taşkent’i Çin’e yöneltti.

Özbekistan daha önce HQ-9B, FM-90 ve KS-1C hava savunma sistemlerini de Çin’den almıştı.

Bu hamle, Orta Asya’da geleneksel Rus silah tekelinin zayıflamasının somut örneklerinden biri olarak görülüyor.

J-10 uçağının gelişimi

Chengdu J-10 (Vigorous Dragon / Menglong), Çin’in ilk yerli 4’üncü nesil çok rollü avcı uçağı. Geliştirme 1980’lerde başladı. İlk uçuş 23 Mart 1998’de yapıldı, J-10A 2000’lerin ortasında hizmete girdi.Temel evrim şöyle:

• J-10A: İlk üretim modeli.
• J-10B: Daha gelişmiş hava girişi ve modernize aviyonik.
• İlk modellerde Rus AL-31 motoru kullanıldı.
• J-10C: AESA radar ve yerli WS-10 motor. 2013’te uçtu.
• J-10CE: İhracat versiyonu.

Tek motorlu, kanard-delta düzenli, oldukça kıvrak bir uçak. Dış yük kapasitesi yaklaşık 5.800–6.000 kg arasında değişiyor. Çin’de farklı modellerden 600’ün üzerinde üretilmiş durumda.

Tasarımda İsrail etkisi

esmen kanıtlanmış bir “İsrail J-10’u Çin’le birlikte yaptı” sözleşmesi yok. Ancak “hiç etkisi olmadı” demek de kolay değil.1980’lerde İsrail, IAI Lavi adlı tek motorlu, kanard-delta düzenli bir avcı geliştirmişti. Amaç F-16’ya rakip, İsrail’e özel bir uçak üretmekti.

Projenin büyük kısmı ABD finansmanıyla yürüdü. 1987’de ABD baskısı ve maliyet nedeniyle Lavi iptal edildi. J-10 ve Lavi görünüş olarak benziyor.

1990’ların ortasında İsrail-Çin yakınlaşması dikkat çekiciydi. Bir dönem İsrail’in Çin’e aerodinamik konularda danışmanlık verdiği iddia edildi. Çin ve İsrail bu bağı resmi olarak reddetse de Tel Aviv’in etkisi yoğun olarak projede hissediliyor.

AESA radara sahip

Açık kaynak ortalamasına göre J-10C/CE:

• AESA radar (KLJ-7 / KLJ-10A veya eşdeğeri). Avcı tipi hedeflerde tespit mesafesi 170–220+ km bandında konuşuluyor.
• Aynı anda 15 hedefi takip, 4–6 hedefe atış kontrolü.
• IRST, kaska entegre nişangâh, elektronik harp paketi, veri bağı.
• Kısa menzil: PL-10
• Orta/uzun menzil: PL-12 ve özellikle PL-15 / PL-15E
• Hava-Yer ve Hava-Deniz: KD-88, YJ-91 anti-radyasyon füzeleri, güdümlü ve güdümsüz bombalar

İhracat modeli olan PL-15E’nin menzili kabaca 140–150 km olarak belirtiliyor. İç kullanım PL-15 için 200 km üzeri iddialar var.

Pakistan örneği ve 2025 çatışması

J-10’un ilk kullanıcısı Pakistan Hava Kuvvetleri oldu. 2021 sonunda sözleşmeyi 2022’de ilk teslimat izledi. Yaklaşık 20 uçağın Pakistan’a teslim edildiği tahmin ediliyor. Diğer kaynaklar, toplam siparişin 36’ya kadar çıktığına dikkat çekiyor.

Mayıs 2025’teki kısa Hindistan–Pakistan çatışmasında Pakistan, J-10CE ve PL-15 kombinasyonuyla Hint uçaklarını vurduğunu açıkladı. İslamabad tarafı zaman zaman 5 uçak, aralarında birkaç Rafale olduğu iddiasını dile getirdi. Çin, 2026 başında ihraç J-10CE’nin 2025’te ilk muharebe başarısını kazandığını resmen açıkladı. Batı ve Hint kaynakları kayıp sayısını daha düşük tutuyor.

Çin havacılığında önemli bir aşama

J-10, Çin’in MiG kopyalarından çıkıp kendi 4’üncü nesil avcısını seri ürettiği dönüm noktası. 600’den fazla üretilmesi, A’dan C’ye evrilmesi, Rus motorundan yerli motora geçmesi ve J-20’nin gölgesinde bile hatta kalmayı sürdürmesi ciddi bir endüstri başarısı olarak değerlendiriliyor.

Bir çok kişi uçağı F-16 ile karşılaştırıyor. F-16’nın 50 yılı aşkın tarihiyle birlikte J-10 henüz tam anlamıyla kendini ispat etmiş değil. Ancak taşıdığı AESA radarı, uzun menzilli hava hava füzeleri ile uygun satış fiyatı ilerleyen yıllarda bir çok ülke için alternatif oluşturabilir.

J-10 uzun süre müşteri bulamadı. Pakistan sonrası ivme geldi. Özbekistan ikinci ülke. J-10 ile Bangladeş için 20–24 uçaklık, 2–2,2 milyar dolar civarı paket konuşuluyor. Bangladeş’i, Endonezya, Mısır, İran, Cezayir, Venezuela ve Sırbistan da potansiyel müşteriler arasında.