Rusya, düşen AZAL uçağı için Azerbaycan’a tazminat ödemeyi kabul etti
Azerbaycan ve Rusya Dışişleri Bakanlıkları, ortak bir açıklama yaparak 25 Aralık 2024’teki AZAL uçağı kazası konusunda “tazminat dahil uygun bir uzlaşma”ya vardıklarını duyurdu.
Azerbaycan Havayolları AZAL’a ait Embraer 190 tipi yolcu uçağı, tarihler 25 Aralık 2024’ü gösterirken Çeçenistan’da Grozni’ye iniş sırasında Rus hava savunma sistemi tarafından vurulmuş, uçak bir süre daha uçuşuna devam ederek Kazakistan’da Aktau yakınlarında düşmüştü. Yaşanan olayda AZAL uçağında buluna 67 yolcu ve mürettebattan 38’i hayatını kaybetmiş, 29 kişi yaralı olara kurtulmuştu.
Görüşmelerde tazminat konusu
İlk başta Rusya sorumluluğu kabul etmekte isteksizdi, sadece “özür” diledi. 2025 boyunca sigorta şirketi (AlfaStrakhovanie) üzerinden uçak bedeli (yaklaşık 1 milyar ruble) ve bazı mağdur ödemeleri yapıldı, ama Azerbaycan bunu “devlet tazminatı” olarak kabul etmedi ve daha fazla sorumluluk ile ek tazminat talep etti.
Ekim 2025’te Rusya Devlet Başkanı Putin ile Azerbaycan Cumhurbaşkanı Aliyev’in Dushanbe görüşmesinde önemli ilerleme kaydedildi. 15 Nisa 2026 tarihi itibari ile iki ülke nihai anlaşmaya vardı.
Ortak açıklamada “uçak Rusya hava sahasındaki hava savunma sisteminin kasıtsız (yanlışlıkla) eylemi sonucu düştü” ifadesi yer alıyor ve tazminat ödemesi de dahil her şey çözüldü bilgisi verildi.
Tazminatın tam miktarı henüz kamuoyuna açıklanmadı ancak anlaşma, mağdur ailelerine ödenecek ek tazminatları da kapsıyor.
Resmi özür ve tazminat
Devletlerin sivil yolcu uçağını yanlışlıkla (veya kasıtsız) vurması sonucu tazminat ödemesi uluslararası ilişkilerde oldukça yaygın bir durum. Bu tür olaylarda genellikle “ex gratia” (iyiniyet gösterisiyle, yasal sorumluluk kabul etmeden) ödeme yapılır, ama bazen resmi özür ve tazminat anlaşması da olur.
Azerbaycan-Rusya anlaşması (bugün duyurulan) da bu kategoriye giriyor.İşte en bilinen benzer örnekler:
1. İran Air Flight 655 (1988) – ABD tarafından vuruldu
- ABD savaş gemisi Vincennes, İran Körfezi’nde İran yolcu uçağını (Airbus A300) yanlışlıkla düşürdü. 290 kişi öldü (çoğu İranlı).
- ABD önce sorumluluğu tam kabul etmedi, ama 1996’da İran ile anlaşma yaptı.
- Tazminat: Toplam 131.8 milyon dolar ödendi. Bunun 61.8 milyon doları mağdur ailelerine (kişi başı yaklaşık 150-300 bin dolar arası). ABD yasal sorumluluk kabul etmedi, “iyiniyet” ödemesi dedi.
2. Ukraine International Airlines Flight 752 (2020) – İran tarafından vuruldu
- İran Devrim Muhafızları, Tahran yakınlarında Ukrayna yolcu uçağını (Boeing 737) yanlışlıkla füze ile düşürdü. 176 kişi öldü (çoğu İranlı ve Kanadalı).
- İran önce inkâr etti, sonra kabul etti.
- Tazminat: İran hükümeti her mağdur ailesine 150.000 dolar ödemeyi kabul etti. Ukrayna ve Kanada ile görüşmeler uzun sürdü, bazı ülkeler mahkeme yoluyla ek tazminat talep etti (örneğin Kanada’da İran’a 107 milyon dolarlık hüküm çıktı ama tahsilatı zor).
3. Siberia Airlines Flight 1812 (2001) – Ukrayna tarafından vuruldu
- Ukrayna hava savunma tatbikatı sırasında Tel Aviv- Novosibirsk seferindeki Rus uçağını (Tupolev) Karadeniz üzerinde vurdu → 78 kişi öldü (çoğu İsrailli ve Rus).
- Ukrayna sorumluluğu kabul etti.
- Tazminat: İsrail ve Rusya vatandaşlarının ailelerine kişi başı 200.000 dolar ödendi. Toplam yaklaşık 15 milyon dolar. Ukrayna parlamentosu ve Putin tarafından onaylandı.
4. Malaysia Airlines MH17 (2014) – Rusya bağlantılı güçler tarafından vuruldu
- Ukrayna üzerinde vurulan uçakta 298 kişi öldü.
- Uluslararası soruşturma Rusya’yı sorumlu buldu (2025’te ICAO da Rusya’yı sorumlu ilan etti).
- Rusya sorumluluğu kabul etmiyor ve şu ana kadar tazminat ödemedi. Mağdur aileleri (özellikle Hollanda ve Avustralya) hala tazminat ve özür talep ediyor.
5. Diğer Önemli Örnekler
- KAL 007 (1983): Sovyetler Birliği Güney Kore yolcu uçağını vurdu (269 ölü). SSCB tazminat ödemeyi reddetti.
- Libya – Lockerbie (1988): Pan Am uçağı bombalandı, Libya yıllar sonra tazminat ödedi (aile başı milyonlarca dolar).
- Irak – USS Stark (1987): Irak uçağı ABD savaş gemisini vurdu, Irak 27.3 milyon dolar ödedi.
