FlyDubai uçağında kokpitteki saldırı sonrası 39 derece açıyla dalışa geçen Boeing 737 MAX, 92 saniyede 17 bin 400 feet (yaklaşık 5 bin 303 metre) irtifa kaybederek Mach 0,96 hıza ve 3,08 G kuvvetine ulaştı. Boeing 737 MAX 8 nasıl bu güce dayanabildi?
Dubai’den kalkan FlyDubai uçağı, kokpitte yaşanan saldırının ardından 39 derece açıyla burun üstü dalışa geçti. Wall Street Journal‘ın haberine göre Boeing 737 MAX, 92 saniyede 17 bin 400 feet (5.3 kilometre) irtifa kaybederken saatte ses hızına yakın bir hıza ulaştı ve 3,08 G kuvvetine maruz kaldı. Uçağın arka kanadı hasar görmesine rağmen pilotlar kontrolü yeniden sağlayarak uçağı güvenli şekilde indirdi.
FlyDubai’ye ait bir uçuşta bu hafta yaşanan olaylar zinciri, Boeing 737 MAX tipi uçağı parçalanmasına yol açabilecek ölçüde yüksek hız ve yerçekimi kuvvetlerine maruz bıraktı fakat uçak parçalanmadı.
Dört yaşındaki uçağın kontrolünü devralan iki pilot, uçağın kuyruğunda rudder olarak adlandırılan bir parçanın hasar görmesine rağmen uçağı bir saatten uzun süre uçurmayı ve güvenli şekilde indirmeyi başardı. Uçakta 170’ten fazla yolcu ve mürettebat bulunuyordu.
Uçağın hızını, açılarını ve maruz kaldığı G kuvvetlerini gösteren aşağıdaki inceleme, Flightradar24’ün saniye saniye tuttuğu uydu takip verilerine dayanıyor.
34 bin feet’te saldırı, 39 derecelik dalış
İsrail basınında çıkan ve daha sonra doğrulanan haberlere göre yardımcı pilot, yaklaşık 34 bin feet irtifada kaptan pilota saldırdı.
Saat 09.21’de uçağın burnu aşağı doğru 39 derecelik aşırı bir açıya itildi ve uçak hızla ivmelenmeye başladı.
Ön veriler, uçağın 92 saniye içinde 17 bin 400 feet irtifa kaybettiğini ve ses hızına oldukça yakın bir azami hıza ulaştığını gösteriyor.
Uçağın ulaştığı 39 derecelik en yüksek dalış açısı, standart bir alçalıştaki 3 derecelik açıyla karşılaştırıldığında olağanüstü bir seviyedeydi.
Uçağın bu dalışta maksimum hızının yaklaşık Mach 0,96 olduğu tahmin edildi fakat bu hesaplamada hava yoğunluğu ve rüzgar hızı gibi faktörler dikkate alınmadı.
Bu hız, Boeing 737 MAX’ın maksimum işletme hızı olan Mach 0,82’nin oldukça üzerinde.
Uçak bu sırada muazzam bir yapısal gerilime maruz kaldı.
Hız ve kuvvet, gövdeyi şiddetli biçimde sarstı. Kanatlar boyunca şok dalgaları oluştu ve yön kontrolü ile hızı değiştirmek için kullanılan bileşenlerde titreşimler meydana geldi.
Kabindeki iki pilot kokpite yöneldi
Kabinde bulunan iki pilot ise İsrail’e simülatör eğitimini gidiyor. Sivil kıyafetli bu iki pilot kokpite doğru koşarken içlerinden biri kumanda kolunu geriye çekerek uçağın burnunu kaldırmaya ve hızlı dalışı durdurmaya çalıştı.
Uçağın hızı 43 saniye içinde yaklaşık 600 knot’tan 390 knot’a düştü.
Bu manevra, uçağın gövdesini tahmini 3 G kuvvetine maruz bıraktı. Bu değer, bir uzay aracının fırlatma sırasında maruz kaldığı kuvvete benzerken Boeing 737 MAX’ın 2,5 G olan işletme sınırını da aştı.
Birinci yardımcı pilot etkisiz hale getirilmiş ve kaptan pilot yaralanmış durumdayken, kabinde seyahat eden iki pilot kokpitin kontrolünü devraldı.
Ön uçuş verileri, bu iki pilotun saat 09.24 itibarıyla uçağın kontrolünü yeniden sağlayabildiğini gösteriyor. Uçağın sağa ve sola hareketlerini kontrol eden dümeninin bir bölümü kuyruktan koptu.
Hasarlı uçak bir saatten fazla uçtu
Flight 1073’ün yeni pilotları, hasar görmüş uçağı bir saatten uzun süre uçurdu.
Uçuş verilerine göre olayın kronolojisi şöyleydi:
07.05: Dubai’den kalkış gerçekleşti.
07.26: Uçak 30 bin feet irtifaya ulaştı.
09.21: İrtifa düşmeye başladı.
09.21-09.22: Uçak 31 bin 600 feet’ten 16 bin 600 feet’e hızla alçaldı. Bu, 55 saniyede 15 bin feet’lik irtifa kaybı anlamına geliyordu. Uçağın tahmini hızı Mach 0,96’ya ulaştı. Son saniyelerde kumanda kolu geriye çekildi ve uçak 3,08 G’lik azami dikey kuvvete maruz kaldı.
09.22-09.23: Dalış durduruldu ve uçak yaklaşık 5 bin feet yeniden irtifa kazandı. Uçağın yer hızı 45 saniye içinde 598 knot’tan 390 knot’a düştü.
09.23-09.24: Uçak yeniden hızla irtifa kaybetti. İrtifa 21 bin 725 feet’ten 14 bin 950 feet’e geriledi. Bu düşüşün nedeni ise henüz netlik kazanmadı.
09.24: Alçalış durdu ve pilotlar uçağın kontrolünü yeniden sağladı.
09.24-09.28: Uçak daha normal bir işletme hızına döndü. İrtifa yaklaşık 14 bin 500 feet seviyesinde dalgalandı.
09.28: Pilotlar “genel acil durum” bildirimi yaptı. Bu bildirim, uçağın kontrolünün tamamen kendilerinde olduğunu ve iletişim kurabildiklerini gösteriyordu.
09.35: Pilotlar alarm bildirimini “hukuka aykırı müdahale” olarak değiştirdi.
09.36-10.12: Uçak alternatif havalimanına doğru ilerledi. İrtifadaki değişiklikler, pilotların hasar görmüş uçağı kontrol etmek için yaptığı müdahalelerle uyumluydu.
10.45: Uçak Tabuk Havalimanı’na indi.
Uçak yapısal strese rağmen kontrol edilebildi
Pilotlar uçağı Tabuk Havalimanı’na güvenli şekilde indirdi ve yaklaşık üç saat 40 dakika süren uçuş sona erdi.
Uçağın son alçalışındaki hız ve kontrol kabiliyeti, kanatçıklara ve uçağın yatış hareketlerini sağlayan menteşeli panellere uygulanan yapısal stresten etkilenmiş görünmüyordu.
Boeing 737 MAX, yüksek hızların ve G kuvvetlerinin uçakta onarılamaz bir hasara yol açıp açmadığını belirlemek amacıyla kapsamlı kontrollerden geçirilmek üzere halen Tabuk Havalimanı’nda bekliyor.
Embry-Riddle Aeronautical University’de görev yapan ve NASA ile ABD Hava Kuvvetleri için uçuş projelerinde çalışmış aerodinamik uzmanı Tony Farina, “Bir daha kullanılabileceğinden emin değilim” dedi.
Farina, uçağın en azından tamamen ve kapsamlı biçimde incelenmesi gerekeceğini belirtti.
Boeing için krizlerle geçen yılların ardından önemli bir sınav
737 MAX’ın çarşamba günkü olayın ardından bütünlüğünü koruyabilmesi, Boeing açısından da dikkat çekici bir sonuç oldu.
Boeing’in kendi verilerine göre uçak, bir dönem modern uçaklar arasında en kötü güvenlik siciline sahip model olmuştu.
Olay, iki ölümcül kazanın ve şirket fabrikalarında yapılan işlerin kalitesine ilişkin endişelerin de aralarında bulunduğu yıllarca süren krizlerin ardından ABD’li uçak üreticisi açısından uçağın yapısal dayanıklılığı konusunda önemli bir sınav niteliği taşıdı.
Uçağın yapısal dayanıklılığını öven ilk isimlerden biri Trump oldu. ABD Başkanı, olayın hemen ardından sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, “Boeing şirketini beklenenden çok daha yüksek G kuvvetlerine ve gerilime dayanabilen 737 MAX uçağını ürettiği için tebrik ederim” dedi. (Gazete Oksijen)
