Dünyanın önde gelen uçak motoru imalatçılarından GE Aerospace, Türkiye’deki 60’ıncı yılını kutluyor. GE Aresopace, eski adıyla General Electric, Türkiye’deki tarihini, J85 motorları ile başlatıyor. Halen bu motorlar, Türk Yıldızları’nın NF-5 ile T-38 eğitim uçaklarında kullanılıyor. Yakın bir gelecekte hem Türk Yıldızları hem de T-38’lerin yerine HÜRJET gelecek. HÜRJET’in motoru da GE Aerospace imalatı F404…
İşte GE Aerospace’nin Türkiye hikayesi…
Altmış Yıllık Bir Ortaklığın Ardındaki Rakamlar
GE Aerospace’in Türkiye ile altmış yıllık ortaklığı 1966 yılında başladı ve o zamandan bu yana savunma ve ticari havacılığı, ortak girişimler aracılığıyla gerçekleştirilen yüksek hassasiyetli üretimi ve ülke çapındaki köklü mühendislik iş birliğini kapsayarak şirketin en önemli uluslararası ilişkilerinden biri hâline geldi. Son 60 yıl içinde GE Aerospace, Türkiye’deki varlığını hem savunma hem de ticari filoları destekleyen güçlü bir mühendislik altyapısını, gelişmiş Ar-Ge yetkinliklerini, imalatı ve uzun vadeli ortaklıkları içerecek şekilde geliştirdi. Aşağıdaki altı önemli rakam, GE Aerospace’in Türkiye’deki köklü geçmişine ışık tutarak bu uzun soluklu ortaklığın hikayesini anlatmaya yardımcı oluyor.
2: Türkiye’nin İki Yerli Programına Destek
HÜRJET ve KAAN, GE Aerospace’in Türkiye’nin savunma kabiliyetlerini destekleme konusundaki kararlılığında yeni bir dönemi temsil ediyor.
GE Aerospace’in F404 motoru, HÜRJET’e güç vermek üzere 2020 yılında seçilmesinden bu yana Türkiye’nin en önemli yerli havacılık programlarından birinde merkezi bir rol üstlenmektedir. Ülkenin yurt içinde geliştirilen ilk ileri seviye jet eğitim ve hafif muharip uçağı olan HÜRJET, GE Aerospace, Türk Havacılık ve Uzay Sanayii (TUSAŞ) ve TUSAŞ Motor Sanayii A.Ş. (TEI) arasında 2024 ve 2025 yıllarında imzalanan mutabakat zaptlarıyla genişleyen iş birliği ile desteklenmektedir. Bu iş birliği, platform için F404 motorlarının tedarik edilmesinin yanı sıra devam eden teknik ve operasyonel desteği de kapsayan nihai bir anlaşmayla kısa süre önce yeni bir kilometre taşına ulaşmıştır.
GE Aerospace’in F110 motorları ise, KAAN programının prototiplerine güç vermek üzere 2019-2021 yılları arasında Türk Havacılık ve Uzay Sanayii tarafından seçilerek Türkiye’nin beşinci nesil muharip uçağına itki gücü sağlamaktadır. Bu iş birliği, 2022 yılında ek F110 motorları için yapılan bir anlaşmayla genişleyerek GE Aerospace’in ülkenin en iddialı yerli havacılık programlarından birini desteklemedeki rolünü pekiştirmiştir.
500: Türkiye’yi Küresel Programlara Bağlayan İnsan Kaynağı
2000 yılında Gebze’de küçük bir tasarım mühendisi grubuyla kurulan GE Aerospace Türkiye Teknoloji Merkezi (TTC), büyüyerek günümüzde 500’den fazla bilim insanı, araştırmacı ve mühendisi istihdam etmektedir.
Bugün TTC, faaliyetlerini Kartal’daki mühendislik kampüsünde ve Gebze’deki laboratuvarlarında sürdürmektedir. Gebze’deki tesisler arasında Eklemeli İmalat Araştırma Laboratuvarı, bir Termoakışkanlar Laboratuvarı ile İleri İmalat ve Onarım Teknolojileri Atölyesi’ni içermektedir.
GE Aerospace’in TTC ekipleri; GEnx, CFM* LEAP, GE9X motor programları ve CFM RISE** programının yanı sıra, dünya çapındaki müşteriler tarafından kullanılan aeroderivatif teknolojilere ve dijital çözümlere katkıda bulunmaktadır. Yaptıkları çalışmalar arasında mühendislik tasarımı, yazılım geliştirme, ileri imalat, uçuş operasyonları ile bakım ve güvenilirlik analitiği yer almaktadır.
1966: Her Şeyin Başladığı Yıl
GE Aerospace’in Türkiye ile ilişkisi, 1966 yılında Türk Hava Kuvvetleri’nin her biri iki adet J85 motoruyla güçlendirilen F-5A/B uçaklarını envanterine katmasıyla başladı. Yıllar içinde, Türk Hava Kuvvetleri’nin filosuna GE Aerospace motorlu daha fazla platform eklemesiyle bu ilişki genişledi. 1985 yılında, ülke içinde F110 motor parçalarının üretimi, montajı, muayenesi ve testi için yapılan bir anlaşmayla iş birliği daha da derinleşti.
Ticari havacılıkta ise bu ilişki, 1973 yılında CF6 motorlu bir DC-10’un Türk Hava Yolları filosuna katılmasıyla başladı. Takip eden yıllar içinde GE Aerospace’in varlığı, motor tedarikinin ötesine geçerek yerel üretim, bakım ve ileri mühendislik çalışmalarını da kapsayacak şekilde genişledi. Bu kapsam, 2000 yılında TTC’nin kurulmasıyla daha da büyüdü.
1985: TEI Aracılığıyla Endüstriyel Kabiliyetlerin Geliştirilmesi
GE Aerospace, 1985 yılında Türk Havacılık ve Uzay Sanayii ve Türkiye’de birlikte çalıştığı ortakları*** ile birlikte Eskişehir’de TEI’yi kurdu. Bu ortak girişim; motor bileşeni imalatı, montajı, muayenesi, testi (AIT) ile bakım, onarım ve revizyon (MRO) alanlarında ülke içi yetkinliklerin geliştirilmesine yardımcı oldu.
Bugün TEI, GE Aerospace’in küresel tedarik zincirinin önemli bir parçası konumundadır. GE Aerospace ve ortakları için CFM LEAP, GEnx ve GE9X motorlarına yönelik türbin ve kompresörler dâhil olmak üzere yüzlerce bileşen üretmekte ve CFM RISE programı için prototipleme çalışmalarını desteklemektedir.
Yerel öncelikleri destekleyen bir ortaklık olarak başlayan bu iş birliği, bugün dünya çapındaki motor programlarına ve müşterilere katkıda bulunmaktadır.
3.100: Büyüyen Kurulu Motor Filosu
Bugün Türkiye genelinde hizmette veya siparişte olan 3.100’den fazla ticari ve savunma motoru, GE Aerospace ve iş ortaklarının motorlarından oluşuyor.
Ticari havacılık tarafında; GEnx, GE90, CFM LEAP ve CFM56 gibi motorlar, Türk Hava Yolları (THY) Pegasus Hava Yolları ve SunExpress tarafından işletilen geniş ve dar gövde filolarını desteklemektedir.
Türkiye’deki bu güçlü kurulu filo, atılan yeni adımlarla hızla büyümeyi sürdürüyor. 2025 yılında THY, 25 ek uçak opsiyonu barındıran 50 adetlik Boeing 787 siparişine güç vermek üzere 100’ü aşkın GEnx motorunu tercih ederken; bu kapsamlı anlaşmaya yedek motorları ve 15 yıllık TrueChoice hizmet sözleşmesini de dahil etti. Yine aynı yıl içerisinde Pegasus Hava Yolları, gelecekte gökyüzüyle buluşacak Boeing 737-10 filosu için 300 adede kadar CFM LEAP-1B motorunun tedarikini, yedek motorlar ve uzun vadeli bakım hizmetleriyle güvence altına alan anlaşmaya imza attı.
Savunma tarafında ise GE Aerospace’in Türkiye ile ilişkisi, ilk J85’ten başlayarak; sabit ve döner kanatlı hava araçlarında kullanılan F101, F110, F404, T58 ve T700 motorlarının yanı sıra deniz platformalarına yönelik deniz gaz türbinlerini de kapsayacak şekilde genişledi. Bu motor ve türbinlerin güvenilirliği ve performansı, ülkenin savunma yetkinliklerinin desteklenmesinde önemli bir rol oynamıştır.
8.200: Gelecek Nesillere İlham Vermek
Havacılığın geleceği, onu hayal edecek ve inşa edecek olan insanlara bağlıdır.
GE Aerospace gönüllüleri, 2023 yılında Habitat Derneği ortaklığıyla yürütülen “Gençlerin Bilim Yolu” programıyla, Türkiye genelinde 8.200’ü aşkın gencin STEM alanlarını keşfetmesine yardımcı oldu.
Aynı zamanda, GE Aerospace çalışanı olan gönüllüler, üniversite öğrencilerine mentorluk yapıyor, Darüşşafaka öğrencileriyle STEM hackathon’ları organize ediyor ve iş gölgeleme (job-shadowing) programları aracılığıyla gençleri TTC’de ağırlıyor. Kariyerinin başındaki profesyonellere yönelik bu destekleyici faaliyetler ve üniversite iş birlikleri, yeni nesillerin havacılık ve mühendislik alanındaki kariyer fırsatlarını çok daha net bir şekilde görebilmelerini sağlıyor.
Havacılığın Geleceği
J85 motorlu F-5A/B uçaklarının Türk Hava Kuvvetleri envanterine girmesinden altmış yıl sonra GE Aerospace’in Türkiye’deki varlığı, bugün gökyüzüne yükselen motorlarla yarın için geliştirilen teknolojiler arasında bir köprü kuruyor. HÜRJET’e güç veren F404 motorlarından KAAN’a güç sağlayan F110 motorlarına ve TEI’nin küresel tedarik zincirindeki rolüne kadar yayılan bu geniş ekosistemde bir sonraki adımın temelleri günümüzde atılıyor; altmış yıllık köklü bir ortaklığın ve mühendisliğin üzerine inşa edilen bu serüvende, havacılığın geleceği yarının ihtiyaçlarına göre tasarlanmaya devam ediyor.
*CFM International, GE Aerospace ve Safran Aircraft Engines arasında %50/50 ortaklı bir şirkettir.
**Sürdürülebilir Motorlar İçin Devrimsel İnovasyon (RISE), CFM International’ın bir teknoloji gösterim programıdır. Ticari satışa sunulan bir ürün değildir.
***TUSAŞ Motor Sanayii A.Ş. (TEI); Türk Havacılık ve Uzay Sanayii A.Ş., GE Aerospace, Türk Silahlı Kuvvetlerini Güçlendirme Vakfı (TSKGV) ve Türk Hava Kurumu’nun (THK) ortak girişimi olarak kurulmuş bir anonim şirkettir.
